W dniu 10 lipca 1999 roku, w 66. roku życia, zmarł dr István Túri, najbardziej znany mistrz i nauczyciel ogrodnictwa warzywniczego pod osłonami.
Urodził się 7 grudnia 1933 roku w Ceglédu. Szkołę podstawową i średnią ukończył również w Ceglédu, w 1952 roku zdał maturę w Gimnazjum im. Lajosa Kossutha. W 1957 roku uzyskał dyplom na Wyższej Szkole Ogrodniczej i Winiarskiej, od 1958 roku pracował w Wyższej Szkole Ogrodniczej i Winiarskiej, a następnie na Uniwersytecie Ogrodniczym, gdzie przeszedł obowiązkową ścieżkę kariery od asystenta–stażysty naukowego aż do stopnia docenta. Z własnej woli w wieku 60 lat, w 1993 roku, poprosił o przejście na emeryturę.
Od chwili powstania firmy (1990) był dyrektorem ds. badań w PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft. aż do śmierci pełnił funkcję kierownika merytorycznego prac nad hodowlą odmian papryki i produkcją nasion wyhodowanych mieszańców.
Swoją działalność naukową rozpoczął pod kierunkiem profesora Andrása Somosa. Na podstawie rozprawy doktorskiej z 1962 roku, poświęconej inwentaryzacji i analizie rejonu produkcji warzyw w Nagykőrös, uzyskał tytuł doktora nauk uniwersyteckich.
Jego pierwszym zadaniem badawczym było zbadanie możliwości uprawy warzyw na ubogich glebach piaszczystych bez użycia nawozów organicznych. Spośród zagadnień technicznych z jego nazwiskiem związane są: zastosowanie tworzyw sztucznych w ogrodnictwie, opracowanie konstrukcji nośnych różnych obiektów, opracowanie systemów grzewczych, wypracowanie różnych typów metod wietrzenia i nawadniania, stworzenie kilku wariantów podwójnego przykrycia, zaprojektowanie typów obiektów ogrzewanych i nieogrzewanych, a wreszcie – metoda kurtyn wodnych.
Wraz ze współpracownikami opracował system użytkowania nieogrzewanych obiektów pod osłonami w systemie wędrownym i stacjonarnym, a także jedno- i dwufazowe użytkowanie obiektów ogrzewanych. Prowadzili badania nad możliwościami upraw jesiennych i zimowych. Wprowadzeniem do produkcji nowych odmian i typów odmianowych, jak również wdrożeniem nowych technologii uprawy, stworzył dzieło o trwałym znaczeniu.
Uwzględniając także dostępne środki finansowe, z pewnością był jak dotąd najbardziej skutecznym węgierskim hodowcą papryki. Dowodem na to jest nie tylko liczba (21) uznanych i zgłoszonych odmian i mieszańców, ale również ich wartość użytkowa. Najbardziej popularna w naszym kraju papryka biała do uprawy pod osłonami (HRF F1) również potwierdza jego niezwykłe wyczucie przy planowaniu poszczególnych krzyżowań i doborze linii rodzicielskich. Ponadto, między innymi pod jego kierownictwem wyhodowano odmiany Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, a także odmiany wstępne Bajnok F1 i Kápia F1. Znaczący jest również materiał hodowlany zebrany wraz ze współpracownikami, który może być gwarancją kontynuacji jego dzieła. Pod jego kierunkiem opracowano specyficzną metodę produkcji nasion mieszańcowych, objętą ochroną patentową, która stała się podstawą funkcjonowania całego sektora produkcji nasion mieszańcowych.
Wszechstronność dr. Istvána Túriego najbardziej uwidoczniły jego badania z zakresu biologii typów wzrostu. On wprowadził pojęcia wolnego, średniego i szybkiego typu wzrostu, określił warunki ich powstawania oraz możliwości ich modyfikacji. Na bardzo wczesnym etapie potrafił rozpoznać zmiany w rozwoju roślin. Proponowane przez niego w takich sytuacjach modyfikacje technologiczne w zdecydowanej większości przypadków się potwierdzały. Pan profesor Túri wykładał zarówno studentom uniwersyteckim, jak i praktykującym ogrodnikom; jego sposób prowadzenia zajęć był zazwyczaj bardzo obrazowy, przeplatany humorem, niezwykle porywający.
Organizacja równoległego doradztwa specjalistycznego również wiąże się z jego nazwiskiem – już pod koniec lat 60. i na początku lat 70. prowadził kursy w Soroksár. Zorganizował także kilka wystaw na Uniwersytecie Ogrodniczym. Do najbardziej znanych należały wystawy połączone z konferencjami poświęconymi uprawie papryki, arbuza i ogórka. Targi nasion, które były jego pomysłem, organizujemy nieprzerwanie od 1981 roku ku pełnemu zadowoleniu producentów warzyw i firm zajmujących się handlem nasionami.
Jego działalność publicystyczną charakteryzowało dążenie do przystępności oraz opis i nauczanie praktycznych technik. Opublikował ponad sto artykułów popularyzatorskich, głównie na łamach czasopisma „Kertészet és Szőlészet”. Dużą popularnością cieszyły się także jego książki poświęcone uprawie w tunelach foliowych. „Kertészet fólia alatt” (współautor: Béla Fodor) była pierwszą taką rolniczą książką specjalistyczną, z której sprzedano ponad sto tysięcy egzemplarzy. Otrzymał za nią nagrodę jakościową. Zawsze był dumny zarówno z tego wyróżnienia, jak i z przyznanego mu Orderu Zasługi Pracy za całokształt działalności.
W ostatnich 10–15 latach jego pisarstwo cechowała również refleksyjno-filozoficzna tonacja. Przykładem są książki „Növénialkat (lehetőség és korlát a hozam növelésére)” – „Budowa roślin (możliwość i granica zwiększania plonu)” oraz „Az élet korlátai” („Granice życia”), w której zebrał ludzkie aspekty biologii typów. Rozpoczął także pisanie książki zagłębiającej się w świat ducha, świat bogów. Dużo o niej mówił, bardzo chciał ją dokończyć, ale już nie zdążył. Na pytania o jego dorobek naukowy i działalność publikacyjną najczęściej odpowiadał: „Nie lekceważę liczby książek, nowych odmian, patentów, odznaczeń i stopni naukowych, ale nie uważam tego za najważniejsze, dlatego nie zajmuję się liczbami. W naszej branży, spośród wymienionych i oprócz nich, za ważną uważam tylko tę działalność, która posuwa sprawę ogrodnictwa naprzód”.
W swojej pracy organizacyjnej potrzebował wytrwałości, czasem wręcz upartej zawziętości – w przeciwnym razie nie byłby w stanie stworzyć pola doświadczalnego Katedry Uprawy Warzyw. W Doświadczalnym Zakładzie w Soroksár do dziś wiele budynków, obiektów i tuneli foliowych świadczy o jego niestrudzonej pracy organizacyjnej, poszukiwaniu nowych rozwiązań i bogactwie pomysłów.
Bardzo dbał także o swoich niegdyś licznych podwładnych. Za istotne dla pracy na wysokim poziomie uważał kilka wymagań: wyjaśnić, kazać zapisać, dopytać, wykonać, skontrolować. Nie lubił niedbalstwa, lekceważenia obowiązków i lenistwa, natomiast cenił umiejętność zmagania się z trudnościami oraz pracę ukierunkowaną i tworzącą wartość. Szacunkiem i uznaniem darzył także tych współpracowników i kolegów, którzy potrafili dostrzec nowe zjawiska i wspierać je nawet wtedy, gdy nie oni zauważyli je jako pierwsi.
Wielokrotnie powtarzał, że gdyby wszedł w posiadanie wszechmocnej różdżki, zrobiłby przynajmniej trzy rzeczy: na tydzień zlikwidowałby obiekty uprawowe z pokryciem z tworzyw sztucznych, aby w ten sposób pokazać ich ważną rolę w codziennym spożyciu warzyw i owoców oraz w wykorzystaniu roślin ozdobnych; ukazałby możliwości, których dotąd nie wykorzystaliśmy w związku z przestrzeniami zamkniętymi; „nie na tydzień, lecz na zawsze zlikwidowałbym chorobę mistrzowsko sformułowanej pustomowy złożonej z rozsądnych słów i zdań” – mówił.
Błędy i pomyłki, jak każdy, miał i on. Wtedy mawiał: „Żadne z nas nie jest aniołem”. Również swoim współpracownikom wybaczał te mniejsze i większe potknięcia, jeśli nie dopatrzył się w nich złej woli lub celowego działania.
Przechodząc na emeryturę, nie urządzał bankietów ani uroczystości, pożegnał się kilkoma słowami, a jego ostatnie zdanie brzmiało chyba: „Chciałbym jeszcze długo służyć sprawie ogrodnictwa!”.
Niestety, to życzenie nie mogło spełnić się w pełni. Pozostaje z nami już tylko w swoich odmianach, w swoich pismach i w swoim duchowym dziedzictwie.
János Gyúrós